لكم ، الَّا آنچه پس از اين بر شما خوانند بيان كنند شما را آنگه حالى از حالات صائد از او استثنا كرد ، و هى حالة الاحرام . و روا بود كه نصب غير بر استثنا بود و حال ظاهرتر است . و از حق « واو » حال آن باشد كه از پس او جملهء اسمى يا فعلى آيد ( 1 ) . اگر مفرد كنى آن را منصوب شود بر حال ، نحو قولهم : جاءني زيد و هو راكب [ 361 - پ ] اى راكبا . و حرم جمع حرام باشد ، و مراد به حرام محرم است در آيت ، يعنى و شما محرم باشى به حج يا به عمره . قال الشّاعر : فقلت لها فيئي ( 2 ) اليك فانّني حرام و انّي بعد ذاك لبيب اى ملبّى از بناى لبّب باشد به معنى لبّى . * ( إِنَّ اللَّه يَحْكُمُ ما يُرِيدُ ) * ، خداى تعالى در شرع آن حكم كند كه خواهد . [ براى آن كه معلوم شده است كه او حكيم است ، آن خواهد كه صلاح مكلَّفان باشد ، پس او آن كند كه او خواهد جز آن است كه آن خواهد ] ( 3 ) كه حكمت اقتضا كند از آن جا كه حكيم است و عالم و غنى از آنچه قبيح ( 4 ) خواهد ( 5 ) بنا حق حكم كند . * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُحِلُّوا شَعائِرَ اللَّه ) * - الآية ، حق تعالى در اين آيت نهى كرد مؤمنان را و مراد ايشان و جز ايشان الَّا آن است كه توجيه خطاب به ( 6 ) مؤمنان كرد براى رفعت منزلت ايشان و كافران را آن پايه ننهاد كه ( 7 ) ايشان را به خطاب خود تشريف كند و اين سخن مذكّر آن است . امّا آنچه تحقيق ( 8 ) است در اين و امثال اين ، آن است كه اين را بنابر آن باشد كه كفّار به شرايع متعبّداند [ بنزديك ما ، و ] ( 9 ) بنزديك فقها متعبّد نه‌اند . پس اگر چه به ظاهر اين خطاب داخل نباشند در اين تكليف كه از عقب * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ) * آيد به دليل دگر داخل باشند در آن . و روا بود كه يكى از ما در خطاب روى به يكى كس ( 10 ) آرد و توجيه خطاب به او كند و مراد

--> ( 1 ) . آج ، لب ، لت ، مر كه . ( 2 ) . اساس و همهء نسخه بدلها : فينى ، با توجّه به معنى بيت و ضبط آن در قرطبى ( 6 / 36 ) تصحيح شد . ( 3 ) . اساس و مت : افتادگى دارد ، با توجّه به ديگر نسخه بدلها از وز افزوده شد . ( 4 ) . آج ، لب : قبح . ( 5 ) . مر : قبيح است و نخواهد تا . ( 6 ) . آج ، لب : با . ( 7 ) . مر ذكر . ( 8 ) . مر : حقيقت . ( 9 ) . اساس و مت : ندارد ، از وز افزوده شد . ( 10 ) . لت : ندارد ، تب ، آج ، لب ، مر : يك كس .